ATAÜRK DÖNEMİ TÜRK DIŞ POLİTİKASI

Türkiye’nin Milletler Cemiyetine Girişi (1932)

Türkiye’nin Milletler Cemiyetine Üye Olma Nedenleri:

• Lozan’dan kalan sorunların çözülmek istenmesi.
• Batı ile iyi ilişkiler kurulmak istenmesi.
• Avrupa’da barışı tehdit eden gelişmelerin yaşanması. (Almanya ve İtalya’nın izlediği politikalar)
• Türkiye’nin uluslararası politikada öneminin artması.
• Batılı ülkelerin Türkiye ile işbirliği yapmak istemeleri.

İspanya’nın teklifi ile Türkiye Milletler Cemiyeti‘ne üye olmuş; 1934’te konsey üyeliğine seçilmiştir.

Türkiye’nin Milletler Cemiyetine Üye Olmasını Önemi

• Türkiye uluslararası işbirliğine resmen katılmıştır.
• Balkan Antantı (9 Şubat 1934)

• Balkan Antantı’na Üye Ülkeler

  ÜTürkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya

  Balkan Antantı’nın Kurulma Nedenleri

  • Türkiye’nin Balkan devletleri ile iyi ilişkiler kurmak istemesi.
  • İtalya ve Almanya’nın Balkanlar ve Doğu Akdeniz’de yayılmacı bir politika izlemeleri.

  • Montreux (Montrö) Boğazlar Sözleşmesi (1936)

    Montrö Boğazlar Sözleşmesini İmzalayan Devletler

    Türkiye, Yunanistan, Avusturya, Japonya, İngiltere, Romanya, Bulgaristan, SSCB, Fransa ve Yugoslavya.
    Boğazların yönetimi, Lozan Antlaşması‘na göre Türklerin başkanlığındaki bir komisyona bırakılmıştı. Boğazlar komisyonunun diğer üyeleri ise İngiltere, Japonya, Fransa ve İtalya idi. Ancak dünya barışını tehdit eden olaylar nedeniyle Türkiye Milletler Cemiyeti‘ne başvurarak boğazların idaresinin tamamen kendisine verilmesini istedi

    Montrö Boğazlar Sözleşmesinin Nedenleri

    • Boğazların silahsız olması
    •  Milletler Cemiyetinin, boğazların güvenliği hakkında verdiği garantinin yetersiz olması.
    •  İtalya ve Almanya’nın yayılmacı politikaları

    Montrö Boğazlar Sözleşmesinin Maddeleri

    •  Milletler Cemiyeti 20 Temmuz 1936’da boğazların yönetimini tamamen Türkiye’ye verdi. Böylece boğazlarda Türk hâkimiyeti tamamen sağlanmış oldu.
    •  Türkiye boğazların her iki tarafını silahlandırabilecekti.
    • Ticaret gemileri rahatça geçebilecek. Savaş zamanında boğazlar kapatılacak. Savaş gemilerinin geçişi belli şartlara göre olacak
    •  20 yıl süre ile geçerlidir. ( bu süre günümüze kadar uzatılmıştır.)

  • Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937)

    Sadabat Paktına Üye Devletler

    Türkiye, İran, Irak ve Afganistan

    Sadabat Paktının Kurulma Nedeni

    1935’te İtalya’nın Habeşistan’a saldırması Doğu Akdeniz’de güvenliği tehlikeye düşürmüştü. 

    Sadabat Paktı Kararları

    • Dört devlet dostluk ilişkilerini devam ettireceklerini,
    • Milletler Cemiyeti ile Kellog Paktına bağlı kalacaklarını birbirlerinin iç işlerine karışmayacaklarını,
    • Birbirlerine karşı saldırıda bulunmamayı,
    • Hudutların korunmasını taahhüt etmişlerdir.

    Sadabat Paktının Önemini Kaybetme Nedenleri:

    • İkinci Dünya Savaşının başlaması,
    • İngiltere’nin 2. Dünya savaşında Irak’ı denetim altında tutması,
    • SSCB ve İngiltere’nin İran’ı işgali,
    • 1955’te Bağdat Paktı’nın kurulması,
    • 1980’de İran – Irak Savaşının çıkmasıdır.

    • Hatay Sorunu ve Hatay’ın Ana Vatana Katılması (1939)

      1921 Ankara Antlaşması ile Hatay, Fransız himayesinde özerk (iç işlerinde serbest) bir yönetime kavuştu.
      1936’da Suriye’nin bağımsızlığına kavuşmasıyla Hatay sorunu tekrar ortaya çıktı. Hatay Millet Cemiyetinin gözetiminde yapılan seçimler sonucu 1938’de Hatay Bağımsız Devleti kuruldu. 10 aylık bağımsızlıktan sonra Hatay Meclisi Türkiye’ye katılma kararı aldı.